Ο επικεφαλής του πλέον επιτυχημένου αγροτικού συνεταιρισμού ZEUS στην Πιερία εξηγεί τι πάει λάθος στην Ελλάδα με τους αγρότες

 https://www.protothema.gr/

Ο Ζήσης Μανώσης στον Δανίκα: Κι όμως υπάρχουν αγροτικοί συνεταιρισμοί που βγάζουν λεφτά χωρίς τον ΟΠΕΚΕΠΕ

Ο επικεφαλής του πλέον επιτυχημένου αγροτικού συνεταιρισμού ZEUS στην Πιερία εξηγεί τι πάει λάθος στην Ελλάδα με τους αγρότες: «Μια καλλιέργεια αν μπαίνει μέσα, δεν έχει νόημα να ζητάς από το κράτος»

Takeawaysby Protothema AI

• Ο Ζήσης Μανώσης, γεωπόνος και αγρότης από την Πιερία, καλλιεργεί κυρίως ακτινίδια και διαχειρίζεται 100 στρέμματα, ενώ ο συνεταιρισμός του, η πολυμετοχική εταιρεία ZEUS, διαθέτει περίπου 3.500 στρέμματα.
• Η ZEUS, που ανήκει στους παραγωγούς, εστιάζει στην εξαγωγή προϊόντων, κυρίως ακτινιδίων και επιτραπέζιων σταφυλιών, σε αγορές όπως η Αγγλία, οι ΗΠΑ και η Κίνα.
• Ο Μανώσης τονίζει ότι η επιτυχία της ZEUS οφείλεται στον κεντρικό σχεδιασμό, την τεχνική στήριξη των παραγωγών και την αυστηρή τήρηση προτύπων παραγωγής.
• Ο ίδιος υποστηρίζει ότι οι μικροί κλήροι στην Ελλάδα αποτελούν πρόβλημα, καθώς απαιτούνται οικονομίες κλίμακας για τη βιωσιμότητα, ενώ οι αγρότες που απεργούν αποτελούν μειοψηφία.
• Η ZEUS, με ετήσιο τζίρο περίπου 200.000 ευρώ, δεν έχει μεγάλο δανεισμό και οι παραγωγοί της υιοθετούν επιχειρηματική προσέγγιση, ενώ η εταιρεία επενδύει σε έρευνα για νέες ποικιλίες.

Ολο αυτό το μακροσκελές διάστημα τα κανάλια, όλα τα κανάλια, δεν μας είπαν τίποτα. Πλαστογράφησαν την πραγματικότητα του αγροτικού, του πρωτογενούς τομέα. Δεν μας είπαν ότι οι απεργοί με τα τρακτέρ είναι μειοψηφία. Οτι το πλήθος των καλλιεργητών δεν απεργούσαν. Δεν μας είπαν ότι οι συνεταιρισμοί και οι πολυμετοχικές εταιρείες εξασφαλίζουν μειωμένους φόρους κατά 50%. Δεν μας έφεραν παραδείγματα εξαιρετικών, σύγχρονων αγροτών που δεν έχουν να ζηλέψουν τίποτα από αντίστοιχους Γάλλους, Ιταλούς και Ισπανούς. Δεν μας είπαν για το μεγάλο πρόβλημα των μικρών κλήρων. Πολλά δεν μας είπαν.

Με αυτές τις σκέψεις βρέθηκα σε μια ωριαία συνάντηση με τον Ζήση Μανώση από τον Nομό Πιερίας. Οταν τον είδα τα ’χασα. Με δερμάτινες μπότες label Paul Smith βρετανικής κοπής. Με ρολόι Apple τελευταίας παραγωγής. Και με παλτό μάλλον Prada και σκέφτηκα: «Αν αυτός ο μοντέρνος, σινιαρισμένος τύπος είναι αγρότης, τότε κι εγώ είμαι αστροναύτης»

Διαβάστε για να λάβετε αντίδωρο αλήθειας, προοπτικής και ουσίας.

Σκηνή 1η: Ενας αγρότης διαφορετικός

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΑΝΙΚΑΣ: Οπως σε βλέπω, ένας αγρότης τελείως διαφορετικός από τους άλλους. Για πες μου για τις καλλιέργειες τις δικές σου.

ΖΗΣΗΣ ΜΑΝΩΣΗΣ: Ακτινίδια είναι η κύρια καλλιέργεια. Η οικογένειά μου έχει 100 στρέμματα, ο συνεταιρισμός μας περίπου 3.500 στρέμματα με περίπου 280.000 δέντρα. Στην Κατερίνη το ακτινίδιο ήρθε το 1978, ήταν η πρώτη περιοχή στην οποία καλλιεργήθηκε.

Δ.Δ.: Ο πατέρας σου το έφερε;

Ζ.Μ.: Δεν το έφερε ο πατέρας μου, εκείνος ήρθε στην Ελλάδα το 1982 από την Ιταλία. Εκεί σπούδασε γεωπόνος, όπως κι εγώ. Το ’91 ξεκινήσαμε αυτό το ταξίδι με τη ΖΕUS. Είναι μια ανώνυμος εταιρεία, πολυμετοχική - αυτό είναι το βασικό, ότι οι περισσότεροι αγρότες έχουν μετοχές της εταιρείας, άρα ουσιαστικά τους ανήκει. Η ZEUS ανήκει στους παραγωγούς. Που βρίσκονται κυρίως στην Πιερία. Κάποιοι καλλιεργούν ακτινίδια, κάποιοι καλλιεργούν επιτραπέζια σταφύλια (σ.σ.: όχι οινοποιήσιμα), κάποιοι καλλιεργούν και βερίκοκα ή έναν συνδυασμό. Εμείς καλλιεργούμε εκατό στρέμματα ως οικογένεια, όπως σας είπα, και τα υπόλοιπα από τα 3.500 ανήκουν στους υπόλοιπους παραγωγούς.

Δ.Δ.: Επομένως, ο πατέρας σου κι εσύ είστε γεωπόνοι, αγρότες, καλλιεργημένοι άνθρωποι, με σύγχρονο μυαλό, που δημιουργήσατε αυτόν τον συνεταιρισμό που λέγεται ZEUS. Εγώ είχα την εντύπωση ότι οι αγρότες είναι αυτοί που κατέβηκαν στους δρόμους, στις εθνικές οδούς, με τα τρακτέρ.

Ζ.Μ.: Δεν είναι όλοι έτσι, αυτό είναι το μόνο σίγουρο. Γιατί βασικά όταν κάνεις μια δουλειά, ακόμα και μια αγροτική δουλειά, το πρώτο πράγμα που πρέπει να καταλάβεις είναι ότι πρέπει να στηριχτείς στις δυνάμεις σου. Και όχι να περιμένεις ενισχύσεις για να γίνει βιώσιμη η δουλειά που κάνεις, αλλιώς δεν έχει νόημα, αυτό το πράγμα δεν τελειώνει ποτέ. Δηλαδή, αν μια καλλιέργεια μπαίνει μέσα, δεν έχει νόημα να ζητάς κάτι από το κράτος ή από την Ευρωπαϊκή Ενωση για να συντηρείς κάτι που δεν είναι βιώσιμο. Το βασικό είναι το business που κάνεις να είναι βιώσιμο. Και μετά θα πάρεις τις βοήθειες τις οποίες δικαιούσαι από την Ευρωπαϊκή Ενωση ή από το κράτος.

Σκηνή 2η: «Χωρίς επιδοτήσεις»

Δ.Δ.: Εσείς παίρνετε επιδότηση;

Ζ.Μ.: Η ακτινιδιά δεν έχει επιδοτήσεις, όχι. Η μοναδική βοήθεια που έχουν οι παραγωγοί που καλλιεργούν ακτινίδια ή βερίκοκα είναι κάποιες ενισχύσεις για επενδύσεις, παραδείγματος χάρη από τον ΕΛΓΑ, για προστασία από το χαλάζι και τέτοια πράγματα.

Δ.Δ.: Εσείς απεργήσατε;

Ζ.Μ.: Οχι.

Δ.Δ.: Αυτοί που απεργούν τι είναι τελικά; Ασχολούνται μόνο με το βαμβάκι, τα σιτηρά και κάτι ακόμη.

Ζ.Μ.: Οι δενδρώδεις καλλιέργειες γενικά, όχι μόνο το ακτινίδιο, είναι λίγο πιο δυναμικές από τις εκτατικές. Οπως βαμβάκι, ρύζι και άλλα. Είναι πιο ανταγωνιστικές. Στην Ελλάδα υπάρχουν πολλά προβλήματα. Δεν γνωρίζω καλά τον κλάδο του βαμβακιού και των σιτηρών, αλλά είναι άκρως ανταγωνιστικός. Και ο πολυτεμαχισμός στην Ελλάδα δεν βοηθάει καθόλου. Χρειάζονται οικονομίες κλίμακος για να γίνεις βιώσιμος.

Δ.Δ.: Τι εννοείς με τον πολυτεμαχισμό;

Ζ.Μ.: Εννοώ ότι ο αγροτικός κλήρος στην Ελλάδα είναι πολύ μικρός. Μικρός σε στρέμματα. Αυτό σου ανεβάζει το κόστος.

Δ.Δ.: Πόσα στρέμματα δηλαδή μπορεί να έχει κάποιος;

Ζ.Μ.: Αν μιλάμε για δενδρώδεις καλλιέργειες, θα έλεγα ότι ένας μέσος παραγωγός έχει 30-40 στρέμματα. Πολύ λίγα. Οταν στην Ισπανία είναι 400-500 στα φρούτα. Ισως και 1.000 στρέμματα. Και στις εκτατικές καλλιέργειες ο αριθμός είναι ακόμα μεγαλύτερος.

Κλείσιμο

Δ.Δ.: Και πώς μπορεί να λυθεί το θέμα των μικρών κλήρων; Δεν πρέπει να ενωθούν μεταξύ τους οι αγρότες;

Ζ.Μ.: Μόνο έτσι, κι αυτό κάναμε εμείς. Καταλάβαμε ότι δεν μπορείς να πας μπροστά με 30 στρέμματα. Τι θα κάνεις, με ποιον θα διαπραγματευτείς, πώς θα ελέγξεις τις αγορές, τις τάσεις; Αρα χρειάζεται ένας κεντρικός σχεδιασμός. Η ZEUS ανέλαβε τη στρατηγική που θα πρέπει να έχει ένας αγρότης, τι θα καλλιεργήσει, πώς θα καλλιεργήσει, πού θα πάει να το πουλήσει. Και αφήσαμε τον παραγωγό να κάνει τη δουλειά του, να καλλιεργεί. Με την τεχνική στήριξη της εταιρείας, βέβαια.

Σκηνή 3η: «Να είμαστε ανταγωνιστικοί»

Δ.Δ.: Για να καταλάβω τη διαδικασία, πώς θα φτάσει σε μένα το ακτινίδιο;

Ζ.Μ.: Η διαδικασία είναι η εξής. Η ZEUS σχεδιάζει και λέει: «Εγώ χρειάζομαι, π.χ., 10.000 τόνους ακτινίδια. Τόσα μπορώ να πουλήσω». Μαζεύει τους παραγωγούς και τους λέει: «Μπορούμε να φυτέψουμε τόσα στρέμματα ακτινίδια». Αυτά φυτεύονται και έπειτα από κάποια χρόνια αρχίζουν να παράγουν - με τα στάνταρ που θέτει η εταιρεία βέβαια, δεν κάνει καθένας ό,τι θέλει, υπάρχει αυστηρός έλεγχος.

Δ.Δ.: Ποια στάνταρ εννοείς;

Ζ.Μ.: Τα στάνταρ παραγωγής. Πώς θα τα καλλιεργήσεις, πόσα λιπάσματα θα ρίξεις, πότε θα τα ρίξεις, πώς θα τα κλαδέψεις, πώς θα κάνεις την υποστύλωση. Εχουμε εσωτερικές διαδικασίες με σχέδια διαχείρισης θρέψης, σχέδια διαχείρισης φυτοπροστασίας, σχέδια διαχείρισης συγκομιδής. Είναι όλα γραμμένα, είναι όλα ελεγχόμενα και όλοι οι παραγωγοί παίρνουν αυτές τις οδηγίες γραπτώς από τη ZEUS.

Δ.Δ.: Η ZEUS είναι εταιρεία ή συνεταιρισμός;

Ζ.Μ.: Ανώνυμος Εταιρεία, πολυμετοχική. Η διαφορά από τον συνεταιρισμό είναι ότι έχει άλλη νομική μορφή. Ο λόγος που την κάναμε ήταν γιατί θέλαμε να είμαστε σύγχρονοι, να είμαστε ανταγωνιστικοί, να παίρνουμε αποφάσεις γρήγορα. Οχι όπως γινόταν με τους συνεταιρισμούς, ιδίως τη δεκαετία του ’80. Τότε που οι περισσότεροι ήταν φαλιρισμένοι, δυστυχώς.

Δ.Δ.: Γιατί το έκαναν αυτό τότε, διόριζαν τα παιδιά τους;

Ζ.Μ.: Το πρώτο, δεν πρέπει να μπει η πολιτική ποτέ στη μέση. Κάποτε έμπαινε, τώρα λιγότερο. Το δεύτερο, ότι είτε πρόκειται για συνεταιρισμό είτε για μια νομική μορφή σαν τη ZEUS, χρειάζεσαι ειδικούς για τη δουλειά. Αρα δεν μπορεί ο πρόεδρος, αν δεν έχει τις γνώσεις, να κάνει τον μάνατζερ. Πρέπει να προσλάβεις έναν μάνατζερ. Αυτά κάναμε εμείς από την πρώτη μέρα. Οταν ξεκινήσαμε το 1993. Η σύλληψη της ιδέας έγινε το ’91, γιατί τότε το ακτινίδιο πέρασε μια τρομακτική κρίση σε παγκόσμιο επίπεδο. Ολοι οι παραγωγοί στην Ελλάδα είχαν μείνει απλήρωτοι. Οπότε αποφάσισε ο πατέρας μου μαζί με άλλους 99 παραγωγούς να πάρουν την τύχη στα χέρια τους. Το ’93 ήταν η πρώτη μας χρονιά. Τότε διακινήσαμε περίπου 400 τόνους. Σήμερα διακινούμε πάνω από 7.500 τόνους.

Δ.Δ.: Αυτά πάνε στο εξωτερικό;

Ζ.Μ.: Πάνε στο εξωτερικό, διότι από την πρώτη στιγμή, ήδη από το ’91, διαφαινόταν ότι η αγορά των νωπών φρούτων θα περνούσε σταδιακά -γρήγορα θα έλεγα- από τις λαϊκές αγορές προς τα σούπερ μάρκετ. Σήμερα το 80% της εμπορίας των νωπών φρούτων στην Ευρώπη είναι στα χέρια των σούπερ μάρκετ. Αρα η αγορά είναι εκεί. Τα σούπερ μάρκετ, βέβαια, έχουν πολύ υψηλότερα στάνταρ, αλλά, από την άλλη, σου δίνουν το μεγάλο αβαντάζ να προγραμματίζεις. Αυτό σου δίνει μια ασφάλεια.

Σκηνή 4η: «Εμείς στην κρίση πήγαμε καλύτερα»

Δ.Δ.: Και οι συμφωνίες πότε γίνονται;

Ζ.Μ.: Στην αρχή της χρονιάς. Εμείς καταφέραμε να έχουμε σταθερό πελατολόγιο. Οι πελάτες είναι μόνο ξένοι. Παλιά πουλούσαμε στην Ελλάδα, μέχρι το 2008. Με την κρίση αποτραβηχτήκαμε.

Δ.Δ.: Δηλαδή εσείς δεν καταλάβατε κρίση.

Ζ.Μ.: Εμείς στην κρίση πήγαμε καλύτερα. Επειδή ήμασταν μια καθαρά εξαγωγική εταιρεία. Εξάγουμε στην Αγγλία, στις ΗΠΑ, στην Κίνα, στην Ινδονησία, στην Ταϊλάνδη, στη Νότιο Αφρική, στον Μαυρίκιο, στην Αργεντινή. Σε όλες τις ηπείρους.

Δ.Δ.: Πόσους τόνους παράγετε τον χρόνο;

Ζ.Μ.: Ακτινίδια γύρω στους 7.500 τόνους, σταφύλια γύρω στους 1.500 και βερίκοκα περίπου 500 τόνους. Και ο λόγος που δεν περιοριστήκαμε στα ακτινίδια είναι ότι πρέπει να προβλέπεις το μέλλον. Μέχρι το 2000 η ZEUS ήταν μόνο ακτινίδια. Τότε στην Πιερία καλλιεργούνταν κυρίως καπνός. Εμείς αντιληφθήκαμε ότι ο καπνός είχε φθίνουσα πορεία. Μαζέψαμε τους πρώτους 50 παραγωγούς σε κάποια χωριά όπου καλλιεργούνταν μόνο καπνός και τους προτείναμε να καλλιεργήσουν σταφύλι. Οπότε ξεκινήσαμε αυτή την ιστορία με τα επιτραπέζια σταφύλια, με την ποικιλία Crimson. Είναι μια ποικιλία κόκκινου σταφυλιού χωρίς κουκούτσι. Ξεκινήσαμε το 2001. Και μέχρι το 2010 ήμασταν η μεγαλύτερη εξαγωγική εταιρεία στην Ελλάδα σε αυτή την ποικιλία. Τότε κάναμε 2.500 τόνους σταφύλια. Και δώσαμε μια εναλλακτική στους παραγωγούς. Στην αρχή ήταν 50. Μετά 150. 

Δ.Δ.: Από την Πιερία κατέβηκαν κάποιοι στην απεργία;

Ζ.Μ.: Ενδεχομένως να κατέβηκαν λίγοι, ναι. Αλλά δεν νομίζω ότι ήταν άνθρωποι που ασχολούνται με τη δεντροκομία και φυσικά δεν ήταν παραγωγοί της ZEUS. Δεν έχουν κανέναν λόγο να το κάνουν.

Δ.Δ.: Για όλα αυτά που ζητάνε οι αγρότες ποια είναι η γνώμη σας; Εσείς το πετρέλαιο πόσο το αγοράζετε;

Ζ.Μ.: Αυτοί οι νόμοι που θα ψηφιστούν τώρα θα ισχύουν για όλους τους παραγωγούς. Μέχρι τώρα το αγοράζαμε όσο το αγόραζαν όλοι. Καθώς και το ρεύμα. Βέβαια δεν χρησιμοποιούν όλες οι περιοχές ρεύμα γιατί η χρήση του αφορά κυρίως την άρδευση. Η δεντροκομία δεν θέλει τόσο νερό. Πολλές γεωτρήσεις είναι κοινοτικές. Ετσι ο παραγωγός δεν έχει να σκεφτεί το ρεύμα. Πληρώνει στον δήμο ένα ποσό ανά στρέμμα ανά ώρα που ποτίζει. Δεν είναι, όμως, μεγάλο κόστος. Ισα-ίσα, κατά την άποψή μου, το νερό στη δική μας περίπτωση θα έλεγα ότι παραείναι φθηνό. Και όταν κάτι είναι πολύ φθηνό, ο άνθρωπος τείνει να μην το εκτιμά και άρα να σπαταλά ένα πολύτιμο αγαθό.

Δ.Δ.: Με τον ΟΠΕΚΕΠΕ είχατε εσείς κάποια σχέση;

Ζ.Μ.: Οχι. Αλλά ξέρω ότι δεν είναι εμπλεκόμενος κανένας δικός μας παραγωγός.

Δ.Δ.: Πρέπει να παραμείνει ο ΟΠΕΚΕΠΕ ή να πάει στην ΑΑΔΕ;

Ζ.Μ.: Προφανώς να πάει στην ΑΑΔΕ, η οποία τα τελευταία χρόνια κάνει σωστή δουλειά. Και προφανώς η κυβέρνηση ήθελε να λήξει το θέμα ακαριαία. Αρα νομίζω ότι ορθά έπραξε.

Σκηνή 5η: «Δεν έχουμε δάνεια»

Δ.Δ.: Δάνεια έχετε πάρει;

Ζ.Μ.: Η ZEUS έχει πολύ μικρό δανεισμό. Οι περισσότεροι δικοί μας παραγωγοί δεν έχουν μεγάλη έκθεση στον δανεισμό από τις τράπεζες. Μάθανε να έχουν μια επιχειρηματική προσέγγιση στη δουλειά που κάνουν.

Δ.Δ.: Ποιος ο τζίρος που κάνετε ετησίως;

Ζ.Μ.: Φέτος γύρω στα 200.000 ευρώ.

Δ.Δ.: Συντηρείται η οικογένειά σας;

Ζ.Μ.: Θα έλεγα πως θα μπορούσε να συντηρηθεί μια οικογένεια άνετα, ίσως και δύο. Αλλά δεν είναι η κύρια δουλειά μας αυτή. Η κύρια δουλειά μας είναι η διοίκηση της ZEUS. Και μετά ως οικογένεια έχουμε κι άλλες επιχειρήσεις. Κατάστημα γεωργικών φαρμάκων καθώς και ένα φυτώριο που παράγει και πουλάει οπωροφόρα δέντρα και καλλωπιστικά. Αλλά αυτές είναι ανεξάρτητες από τη ZEUS.

Δ.Δ.: Μου δίνετε την εντύπωση ενός μοντέλου αγρότη που δεν υπάρχει στην Ελλάδα. Ενας εκσυγχρονιστής και μεταρρυθμιστής από τα κάτω. Οι κυβερνήσεις έχουν βοηθήσει;

Ζ.Μ.: Θα έλεγα πως είναι όλο και καλύτερα.

Δ.Δ.: Εννοείς καλύτερα από παλιά; Επί ΠΑΣΟΚ δηλαδή;

Ζ.Μ.: Το ΠΑΣΟΚ δεν το πρόλαβα ως παραγωγός, αλλά τότε ήταν χειρότερα μπορώ να πω. Η νοοτροπία διαφορετική. Η νοοτροπία του να πολιτικοποιούμε όλες τις πτυχές της ζωής μας, κατά συνέπεια και τον αγροτικό τομέα.

Δ.Δ.: Δηλαδή ψηφοθηρούμε, κανακεύουμε τους αγρότες, τους χαρίζουμε τα δάνεια;

Ζ.Μ.: Αυτό είναι γνωστό ότι γινόταν. Πάρα πολλοί συνεταιρισμοί αυτό κάνανε. Αναμοχλεύανε τα δάνειά τους. Εμείς, όμως, δεν εμπλακήκαμε ποτέ σε αυτό. Αυτό που ζητούσαμε και ζητάμε από τις κυβερνήσεις είναι: αν δεν μπορείτε να μας βοηθήσετε, τουλάχιστον μη μας ενοχλείτε.

Δ.Δ.: Ενοχλούν αυτοί τώρα;

Ζ.Μ.: Οχι, όχι. Θα έλεγα ότι καταλαβαίνουν, ακούνε και παίρνουν τις σωστές αποφάσεις. Π.χ., έχει μειωθεί κατά 50% ο φόρος των παραγωγών που ανήκουν είτε σε συνεταιριστικά σχήματα είτε στις ομάδες παραγωγών. Η κυβέρνηση έχει δώσει κίνητρο ώστε οι παραγωγοί να συνεργαστούν μεταξύ τους.

Σκηνή 6η: Η νοοτροπία του ατομικισμού

Δ.Δ.: Αν είσαι μόνος σου δεν έχεις μείωση. Τους σπρώχνουμε στον συνεταιρισμό. Δεν το κάνουν όμως, γιατί;

Ζ.Μ.: Ο λόγος ένας. Η νοοτροπία του ατομικισμού. Οι Ελληνες γενικά, δεν μιλάω μόνο για τους αγρότες, έχουν μια τάση να είναι ατομικιστές. Αυτό δεν είναι προσοδοφόρο πάντα. Και επίσης πάντα κοιτάνε το άμεσο μέλλον. Πόσο θα πουλήσω φέτος. Και έπειτα από πέντε χρόνια τι θα κάνεις; Θα είσαι μόνος σου; Ενώ όταν είσαι εντός ενός συνεταιριστικού σχήματος όπως η ZEUS, αν μη τι άλλο έχεις μια ασφάλεια. Το δεύτερο στάδιο, να κερδίσεις την εμπιστοσύνη των αγροτών, να μη λες ποτέ ψέματα. Και μετά υπάρχει η στήριξη. Με πρωτοβουλία της ZEUS οι ομάδες παραγωγών κέρδισαν τη μείωση φόρου. Στην αρχή αυτή η θεσμοθέτηση, αν θυμάμαι καλά, αφορούσε μόνο τους συνεταιρισμούς. Μετά κάναμε μια κρούση προς τα υπουργεία Οικονομικών και Γεωργίας. Αυτή η κυβέρνηση το κατάλαβε και το δέχτηκε.

Δ.Δ.: Θα υπάρχουν και άλλες τέτοιες περιπτώσεις. 

Ζ.Μ.: Είναι ο συνεταιρισμός Ζαγοράς με τα μήλα. Υπάρχει ο Συνεταιρισμός Βελβεντού, που ασχολείται με ροδάκινα.

Δ.Δ.: Και στα Καλάβρυτα υπάρχει ένας πολύ επιτυχημένος συνεταιρισμός απ’ ό,τι γνωρίζω. Αλλά αυτά είναι μερικές οάσεις, δεν είναι το γενικό σύνολο.

Ζ.Μ.: Οχι, μέσω τέτοιων ομάδων παραγωγών διακινείται μόνο το 7% των νωπών φρούτων και λαχανικών στην Ελλάδα. Ο μέσος όρος στην Ευρώπη είναι 47%-48%. Η διαφορά είναι χαώδης. Είναι θέμα νοοτροπίας, δεν είναι κάτι άλλο. Σου δίνει μείωση φόρου, σου κάνει το ένα, σου κάνει το άλλο, άμα δεν θες, τι να πω…

Δ.Δ.: Τα βιολογικά προϊόντα δεν είναι πιο εμπορικά;

Ζ.Μ.: Οχι, το market των βιολογικών προϊόντων είναι πολύ μικρό. Είναι πιο προσοδοφόρα, αλλά φυσικά υπάρχει ένα όριο σεαυτό. Δηλαδή δεν μπορείς να πουλήσεις μόνο βιολογικά, είναι αδύνατον.

Σκηνή 7η:«Χρειάζεται αγροτική μεταρρύθμιση»

Δ.Δ.: Εργατικό προσωπικό βρίσκετε;

Ζ.Μ.: Πολύ δύσκολα πλέον. Και στα χωράφια και στο συσκευαστήριο. Μαζί με την κλιματική κρίση, ένα από τα μεγαλύτερα θέματα που θα αντιμετωπίσουμε στο μέλλον πανευρωπαϊκά.

Δ.Δ.: Εχει ανάγκη η Ελλάδα από μια μεγάλη αγροτική μεταρρύθμιση; Γιατί δεν έχουμε φύγει από το παλιό μοντέλο;

Ζ.Μ.: Γιατί ασχολούμαστε πάντα πυροσβεστικά. Δηλαδή το βαμβάκι φέτος δεν πήγε καλά, πήγε, π.χ., 35 λεπτά το κιλό, άρα θα κατεβάσουμε το κόστος του ρεύματος, θα μειώσουμε το κόστος του πετρελαίου στην αντλία. Δεν καθόμαστε να σκεφτούμε και να συζητήσουμε διαρθρωτικές αλλαγές και σχέδια διαχείρισης. Και αυτά δεν γίνονται σε έναν χρόνο. Θα πρέπει να σκεφτούμε: «Μπορούμε να συνεχίσουμε να καλλιεργούμε βαμβάκι κάνοντας κάποιες μεταρρυθμίσεις στην καλλιέργεια; Αν ναι, ΟΚ. Αν δεν μπορούμε, πρέπει να βρούμε εναλλακτική λύση».

Δ.Δ.: Ναι, αλλά από πού θα προκύψει; Από την κυβέρνηση, τους γεωπόνους; Δεν πρέπει να φύγουμε από το πυροσβεστικό και να πάμε στο δημιουργικό;

Ζ.Μ.: Το πυροσβεστικό δεν μπορεί να είναι αυτοσκοπός. Αλλά χρειάζεσαι και την ιδιωτική πρωτοβουλία. Χρειάζεται κάποιος που θα ταρακουνήσει την κυβέρνηση. Γιατί η οποιαδήποτε κυβέρνηση, το οποιοδήποτε υπουργείο Γεωργίας δεν μπορεί να καθοδηγήσει τον ιδιωτικό τομέα. Ο ιδιωτικός τομέας πρέπει να πρωτοστατήσει. Οι αλλαγές ξεκινούν πάντα από τη βάση. Είναι πρώτα οι αγρότες που πρέπει να το συζητήσουν. Η κυβέρνηση μπορεί να καθοδηγήσει με νομοσχέδια, με μεταρρυθμίσεις. Να βοηθήσει, π.χ., στην αγορά κτημάτων, στις συνενώσεις κτημάτων, να μειώσει τη φορολογία σε περίπτωση που οι παραγωγοί έχουν 10 και παραδίπλα άλλα 30 στρέμματα.

Δ.Δ.: Ναι, αλλά η αγροτική μεταρρύθμιση πρέπει να γίνει όχι μόνο από κάτω, αλλά από πάνω. Και δεν το βλέπω αυτό από το υπουργείο. Βλέπω να κανακεύουν τους αγρότες για να μη χάσουν ψήφους. Και μαθαίνω από σένα ότι δεν κατέβηκαν όλοι οι αγρότες στις κινητοποιήσεις.

Ζ.Μ.: Σίγουρα είναι η μειοψηφία. Δεν έχω νούμερα, αλλά αυτό αντιλαμβάνομαι.

Δ.Δ.: Είναι αλήθεια ότι τα δάνεια αυτών των αγροτών είχαν σβηστεί, ότι είχαν πάρει επιδοτήσεις δισεκατομμυρίων ευρώ;

Ζ.Μ.: Δεν ξέρω για τους αγρότες, γιατί όλα αυτά ανήκαν σε τράπεζες, αλλά σίγουρα τα δάνεια των συνεταιρισμών παλαιάς κοπής που φαλίρισαν αναμοχλεύονται συνέχεια. Και μιλάμε για πολλά εκατομμύρια.

Δ.Δ.: Τι θα συμβουλεύατε την κυβέρνηση;

Ζ.Μ.: Θα πρέπει να χαρτογραφηθούν οι περιοχές με τις πιο προβληματικές καλλιέργειες. Οπως βαμβάκι, σιτάρι, ρύζι και δεν ξέρω τι άλλο. Να δούμε αν μπορούν να γίνουν κάποιες αλλαγές ώστε να καταστούν βιώσιμες, να γίνει μια έρευνα αγοράς να δούμε για ποιον λόγο οι τιμές πέφτουν. Αν υπάρχουν αλλαγές που μπορούν να γίνουν και να διατηρηθεί η καλλιέργεια, να γίνουν. Αν δεν γίνεται, θα πρέπει να κάνουμε κάτι άλλο. Φυσικά η κυβέρνηση δεν μπορεί να το επιβάλει. Μπορεί να δώσει κατευθυντήριες οδηγίες, μπορεί να ενημερώσει.

Σκηνή 8η:Κομματική εκμετάλλευση

Δ.Δ.: Μπας και αυτές οι μετακινήσεις υποδαυλίζονται από κόμματα;

Ζ.Μ.: Συμφωνώ ότι ενδεχομένως να γίνεται, αλλά αν γίνεται θα πρέπει ο ίδιος ο παραγωγός να πει στο κόμμα στο οποίο ανήκει «φτάνει μέχρι εδώ, δεν έχει νόημα αυτό που κάνουμε». Γιατί τώρα θα λήξουν κάποια στιγμή οι κινητοποιήσεις, πήγαν το ρεύμα στα 8,5 λεπτά, δεν ξέρω πόσο ακριβώς. Και σε δύο χρόνια τι θα κάνουμε αν πέσει κι άλλο η τιμή του βαμβακιού; Θα ξαναβγούμε στους δρόμους να ζητήσουμε κι άλλη μείωση ρεύματος κι άλλη μείωση πετρελαίου; Αυτό δεν έχει τέλος. Κάποια στιγμή έγινε μια κουβέντα μετά τον «Daniel», για τις θερμοκηπιακές καλλιέργειες. Είχε γίνει μια μελέτη από μια ολλανδική εταιρεία, εκεί στις περιοχές της Θεσσαλίας που είχαν καταστραφεί, που τα χωράφια ήταν τελειωμένα για 5-10 χρόνια γιατί είχαν πλημμυρίσει τελείως. Η μελέτη έλεγε ότι εδώ ίσως μια εναλλακτική είναι η θερμοκηπιακή καλλιέργεια. Αυτό όμως δεν φτάνει μόνο να το πεις. Αυτό πρέπει να το προχωρήσεις και να το εφαρμόσεις. Να πεις «OK, θα κάνω θερμοκήπια. Εχω τεχνογνωσία; Στην Ελλάδα δεν έχω. Εχουν όμως στην Ολλανδία, μπορούμε να φέρουμε μάνατζερ οι οποίοι έχουν εμπειρία ή να τους φέρουν οι ίδιοι οι αγρότες, να συνεταιριστούν». Δεν μπορείς μόνος σου να φέρεις έναν Ολλανδό να σου πει πώς θα κάνεις 10 στρέμματα θερμοκήπιο. Αλλά 100 αγρότες μπορούν να βάλουν από 10 στρέμματα και να φέρουν τεχνογνωσία απέξω.

Επίλογος: «Πρέπει να περιτριγυρίζεσαι από ανθρώπους πιο έξυπνους από εσένα»

Δ.Δ.: Οι νέοι μπαίνουν στον αγροτικό τομέα;

Ζ.Μ.: Ο αγροτικός πληθυσμός είναι γερασμένος, αλλά υπάρχουν νέοι που μπαίνουν. Εγώ τώρα που είμαι 50, έχω πολλούς παραγωγούς που είναι κατά πολύ νεότεροί μου.

Δ.Δ.: Ποιο είναι το μέλλον; Φωτεινό ή σκοτεινό;

Ζ.Μ.: Στη γεωργία υπάρχει μέλλον. Αρκεί να υπάρχει ανοιχτό μυαλό.

Δ.Δ.: Υπάρχουν οι προϋποθέσεις γι’ αυτό;

Ζ.Μ.: Βέβαια. Η ZEUS δεν ανακάλυψε τον τροχό. Σκέφτεται και από τη σκέψη περνάει στην πράξη. Ενα παράδειγμα. Εμείς είμαστε γνωστοί για τα ακτινίδια. Το 2008, ενώ το πράσινο ακτινίδιο πήγαινε καλά, εμείς χρηματοδοτήσαμε έρευνα για να πάρουμε καινούριες ποικιλίες κιτρινόσαρκου ακτινίδιου. Ξοδέψαμε ένα κάρο λεφτά και από το 2008 μόλις τώρα αρχίζουμε και μαζεύουμε τους πρώτους καρπούς. Γιατί η έρευνα κρατάει χρόνια. Σε πανεπιστήμιο στην Ιταλία, στο Ούντινε, υπήρχαν δύο καθηγητές, δύο breeder, οι οποίοι είχαν πολύ καλό γενετικό υλικό. Εμείς τους προσεγγίσαμε, τους είπαμε ότι μας ενδιαφέρει αυτό που έχουν και θέλουμε να το αγοράσουμε.

Δ.Δ.: Ποια είναι διαφορά του κίτρινου από το πράσινο;

Ζ.Μ.: Το κίτρινο ακτινίδιο είναι πολύ πιο γλυκό με περισσότερη περιεκτικότητα σε βιταμίνη C. Αφού λοιπόν βρήκαμε τις πρώτες ποικιλίες, κάναμε πειραματικά χωράφια σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας και στην Ιταλία - επειδή έχουμε κάποιους συνεταίρους από την Ιταλία, τη δουλειά την κάναμε μαζί. Μαζί την κάναμε τη δουλειά, μαζί το σκεφτήκαμε διότι δεν πρέπει να έχεις την αίσθηση ότι τα γνωρίζεις όλα και ότι μπορείς να τα κάνεις όλα. Ισα-ίσα, θα έλεγα, αν θέλεις να βελτιωθείς πρέπει να περιτριγυρίζεσαι από ανθρώπους πιο έξυπνους από σένα.